कापूस हे भारतातील आणि विशेषतः महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. विदर्भ आणि मराठवाडा या भागात मोठ्या प्रमाणावर कापूस लागवड होते. लाखो शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित कापसाच्या बाजारभावावर अवलंबून असते. सध्या २०२६ च्या सुरुवातीला कापूस बाजारात भाव स्थिर ते मजबूत असल्याचे चित्र दिसून येत आहे.
जानेवारी महिन्यात राज्यातील अनेक बाजार समित्यांमध्ये कापसाला चांगला दर मिळालेला पाहायला मिळाला. काही ठिकाणी कापूस दर ८,००० ते ८,३०० रुपये प्रति क्विंटलपर्यंत गेले आहेत. विशेषतः देऊळगाव राजा, अकोला, उमरेड, समुद्रपूर आणि मानवत या बाजारांमध्ये दर समाधानकारक राहिले. दर्जेदार आणि कोरड्या कापसाला अपेक्षेपेक्षा चांगला भाव मिळत असल्याचे व्यापाऱ्यांकडून सांगितले जात आहे.
कापसाच्या दरांवर अनेक घटकांचा परिणाम होतो. यामध्ये बाजारात येणारी आवक, कापसाचा दर्जा, कापड उद्योगातील मागणी, सरकारी धोरणे आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारातील स्थिती यांचा समावेश होतो. सध्या आवक मोठ्या प्रमाणात नसल्याने दरांवर फारसा दबाव नाही. त्याचबरोबर कापड उद्योगाकडून मागणी टिकून असल्याने भावांना आधार मिळत आहे.
सरकारी पातळीवरही कापूस बाजारासाठी काही महत्त्वाचे निर्णय घेतले जात आहेत. कॉटन कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (CCI) कडून गरज पडल्यास कापूस खरेदी केली जाते, त्यामुळे बाजारात भाव कोसळत नाहीत. किमान आधारभूत किंमत (MSP) आणि साठवण धोरणांमुळेही दर काही प्रमाणात स्थिर राहतात. याचा थेट फायदा शेतकऱ्यांना होतो.
आंतरराष्ट्रीय बाजारातील घडामोडींचाही कापसाच्या भावांवर परिणाम होतो. जागतिक पातळीवर कापूस उत्पादन कमी-जास्त झाले, निर्यात वाढली किंवा घटली तर त्याचा परिणाम भारतीय बाजारात दिसून येतो. सध्या जागतिक बाजारातही कापसाला चांगली मागणी असल्याने भारतीय दरांना आधार मिळत आहे.
आगामी फेब्रुवारी महिन्यात कापसाची आवक हळूहळू कमी होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे काही बाजारांमध्ये दरात थोडी वाढ होण्याचा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. मात्र, बाजारभाव रोज बदलू शकतात, त्यामुळे शेतकऱ्यांनी अफवांवर विश्वास न ठेवता अधिकृत माहितीच तपासावी.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा सल्ला म्हणजे कापूस पूर्णपणे वाळवून, स्वच्छ स्वरूपात बाजारात विक्रीस न्यावा. दर्जेदार कापसाला नेहमीच जास्त भाव मिळतो. शक्य असल्यास वेगवेगळ्या बाजार समित्यांचे दर तुलना करूनच विक्रीचा निर्णय घ्यावा. कृषी विभागाच्या वेबसाइट्स, APMC दर यादी किंवा विश्वासार्ह कृषी बातमी माध्यमांवरून नियमित अपडेट्स घ्याव्यात.
एकूणच पाहता, २०२६ च्या सुरुवातीला कापूस बाजार शेतकऱ्यांसाठी समाधानकारक आहे. योग्य वेळी, योग्य बाजारात आणि योग्य माहितीच्या आधारावर कापूस विकल्यास चांगला परतावा मिळू शकतो. भविष्यातील निर्णय घेताना संयम आणि अचूक माहिती ठेवणे शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरेल.